Drie vazen van 'Porceleinfabriek De Kroon'.
Decor geschilderd door Henri Breetvelt. 

foto Museum het Catharina Gasthuis

"Het is altijd een diep verlangen van mij geweest om het levensverhaal van mijn overgrootvader te kunnen publiceren", vertelt Loes de Jong, een achterkleindochter van oprichter Egbert Estié van 'Porceleinfabriek de Kroon'. "Van jongs af aan heb ik een fascinatie gehad voor keramiek." Die bracht haar ook in contact met de Goudse plateelkenner en verzamelaar Dick Bode. Die kende weer Antoine Verschuuren, ook een plateelliefhebber die eerder een boek schreef over de plateelfabriek in Steenwijk, Escaf. Het drietal besloot om samen de speurtocht naar Egbert Estié en 'De Kroon' in te zetten. Ze doken de archieven in om informatie over het bedrijf en de mensen die er werkten, boven water te krijgen. En ze plaatsten oproepen om in contact te komen met mensen die aardewerk van 'De Kroon' hadden. Hans Vogels, conservator van het Catharinamuseum, benadrukt dat het museum blij was met dit initiatief. "We hebben er zelf de tijd niet voor."

Breetvelt
Dat de kwaliteit van 'De Kroon' nu hoog gewaardeerd wordt, komt doordat een van de meest begaafde plateelschilders er werkte: Henri Breetvelt. Hij was door Estié in 1900 al naar Gouda gehaald om bij de Plateelfabriek Zuid-Holland te komen werken. Hij blijft daar echter niet lang en gaat naar de aardewerkfabriek in Maastricht, de 'Société Céramique'. Maar als Estié in 1906 'De Kroon' begint, is Breetvelt erbij.
Dick Bode wijst op de overeenkomst tussen de vogels die Breetvelt schilderde onder andere op twee enorme vazen van wel 1 meter hoog en die gebakken zijn in Maastricht, en de prenten van de Japanse kunstenaar Icono Bairei. "Je denkt dat een kunstenaar als Breetvelt alles zelf bedacht, maar hij had ook weer een voorbeeld", zegt Bode. Aan het eind van de negentiende eeuw, begin twintigste eeuw putten veel kunstenaars inspiratie uit Japanse prenten. Ook Van Gogh verzamelde die. De overeenkomst tussen een ijsvogel van Bairei en Breetvelt viel hem op toen hij de prenten op een expositie zag hangen.

Uniek
De Jong vermoedt dat Breetvelt in Maastricht evenwel niet de artistieke ruimte kreeg die hij wilde en dat Estié hem dat wel bood met De Kroon. "Estié had een groot gevoel voor kunstzinnigheid", merkt Verschuuren op.
Aan het aardewerk van 'De Kroon' is te zien dat Breetvelt daar inderdaad alle ruimte en tijd kreeg. "Dit is uniek in het plateel", wijst Verschuuren naar twee, lange witte vazen met een strak geometrisch decor geschilderd door Breetvelt. Ze zijn afkomstig van de collectie van Museum Boymans Van Beuningen in Rotterdam. De samenstellers van de expositie ontdekten bij een particulier een kleinere vaas met soortgelijk decor. "Dit decor past bij de ontwikkelingen in de kunst van die dagen", licht Verschuren toe, doelend op de overgang naar de abstracte kunst. "Het is heel precies en strak geschilderd. Al die kleine vlakjes en al die verschillende kleuren, maken het heel arbeidsintensief. Je weet ook niet of de kleuren tijdens het bakken gaan uitlopen. Het risico dat het mis ging in de oven was heel groot."
De vraag waarom 'Porceleinfabriek de Kroon' maar vier jaar heeft bestaan, is onbeantwoord gebleven. "Gelet op het arbeidsintensieve van dit aardewerk moet de prijs hoog zijn geweest. Misschien te hoog om de concurrentie met de vele andere plateelfabrieken aan te kunnen. Maar we weten het niet." De Jong: "Ik denk dat Estié van De Kroon ook werkelijk de kroon op zijn werk had willen maken, maar dat hij er niet de tijd voor kreeg door faillissement."