Zeldzaam en kleurrijk plateel uit Schoonhoven

         
         Marc Couwenbergh

         
amfoor van
Plateelfabriek Schoonhoven
decor Largo uit 1929
(foto Tom Haartsen)
     

In de schaduw van het zilver, handelsmerk van Schoonhoven, leidt het Schoonhovens plateel een onopvallend bestaan. Een expositie in Museum De Moriaan, Gouda bracht daarin verandering in 2002.
Op het hoogtepunt van de plateelindustrie in Zuid-Holland werd in 1920 de Plateelfabriek Schoonhoven (PS) opgezet die heden nog steeds bestaat onder de naam Schoonhoven Keramiek BV.
In Schoonhoven produceerde men vooral sieraardewerk. Aanvankelijk werd de Schoonhovense productie aangeduid als 'aardewerk in de trant van Gouda'. Niet ten onrechte want productie en decors werden ontleend aan het Goudse plateel waar men voor ontwerpen en decoraties weer volop putte uit de Art nouveau van eind 19e eeuw. De ontwerpen die de eerste artistieke leider van Plateel Schoonhoven, Frans Koenig maakte, hebben echter eigen kleuren die elders nauwelijks werden gebruikt: zacht citroengeel, licht blauw, mosgroen en gebroken wit met zwart als contrastkleur. Kenners waarderen de eigen stijl van het Schoonhovens plateel die zich ook uit in de gebruikte glazuurtechniek. Het was vooral de nieuwe artistiekleider Frans van Katwijk die in 1923 Koenig opvolgde, die experimenteerde met nieuwe glazuurtechnieken.
"In Schoonhoven wilde men duidelijk iets eigens doen", zegt conservator Hans Vogels die de kwaliteit van het Schoonhovens plateel prijst. "Vergeleken met de grote plateelfabriek als de Zuid-Holland in Gouda, is Schoonhoven altijd een klein bedrijf gebleven, waar denk ik iedereen elkaar kende en er een sfeer moet zijn geweest van samen een mooi product maken."
Opmerkelijk is ook dat de grote staking die de plateelindustrie in Gouda in 1929 treft aan Schoonhoven voorbij gaat. Vogels: "Blijkbaar was Schoonhoven te ver weg van Gouda dat de arbeiders zich solidair voelden of dat ze het werk besmet verklaarden, wat wel gebeurde in de Goudse plateelfabrieken."
In 1921 is er wel een curieus arbeidsconflict geweest in Schoonhoven. Onder de vijftien werknemers die Schoonhoven Plateel dan telt, komen er een aantal uit Gouda die op en neer reizen met de trein/tram die toen nog reed. Om de trein terug te halen, mochten ze altijd een uur eerder vertrekken dan de rest. Bij de invoering van een nieuwe dienstregeling vertrok de trein later en de directeur wilde dat deze mensen nu ook langer bleven werken, tot een totaal van 45 uur in de week en tegen een loon dat gelijk bleef. Een staking brak uit, maar het bedrijf wist de problemen te overkomen. In de crisisjaren vielen er ontslagen, maar het bedrijf overleefde in tegenstelling tot veel concurrenten in Gouda. Vogels: "Men heeft tijdig de bakens verzet door de succesvolle introductie van een nieuw product dat weinig arbeidsintensief is: terralith." Dit was aardewerk dat maar een keer gebakken hoefde te worden en daarna met lak bespoten. Dat was dus heel wat minder arbeidsintensief dan het plateel dat in verschillende stadia werd gebakken en met de hand beschilderd en geglazuurd. Terralith mag dan Schoonhoven Plateel hebben helpen overleven, tegenwoordig gaat de meeste aandacht uit naar het plateel uit de jaren twintig. Zo is het decor 'Corel' uit 1925 populair. Het wordt tot 1933 gebruikt en dat is uitzonderlijk lang, want meestal was een decor na twee, drie jaar uit de gratie. Corel past in de sfeer van het Gouds plateel, maar valt op door eigenzinnige kleuren met diep blauw, licht groen en de verfijnde afwerking. De aantrekkelijkheid ervan wordt nu versterkt door het feit dat dit plateel vrij weinig voorkomt. "Het is maar in heel kleine hoeveelheden gemaakt en er is weinig van overgebleven. Op onze plateeldagen wordt het heel weinig aangeboden", weet Vogels.

         
                   
     terug naar startpagina www.marccouwenbergh.nl    meer plateel ...