| "N'ai-je
jamais rien fait d'autre qu'arriver." ..."Ma'k nou naar
huis?" Onmiddellijk na de laatste uithaal van Brels 'J'arrive',
smeekt Micheline van Hautem in haar Vlaamse moedertaal het publiek
in de Leidse Stadsgehoorzaal haar te laten gaan. Voor de derde keer
komt de zaal overeind en beloont haar met een enthousiast applaus.
De derde toegift was een indrukwekkend staaltje van Van Hautems kunnen:
een stem die varieerde van schel tot diep en donker en met het hele
scala aan emoties eigen aan het leven, van hartverscheurend verdriet
tot ingetogen en berustend. En zonder in pathetiek te vervallen. Het
begin dat ze a capella zingt, had even op zich laten wachten. Eerst
moest ze haar ademhaling weer op orde krijgen en de benodigde concentratie
opbouwen, als een atlete voor de start, maar ondertussen contact houdend
met de zaal - "Meestal doen we dit nummer aan het begin van het
concert. - Het valt niet mee om het nu te doen." Eenmaal ingezet,
is Brel vergeten. Hier ontstaat ter plekke iets nieuws. Micheline
van Hautem zingt met haar hele lichaam. |
|

foto Shannon Greer |
|
De
lange goudblonde haren wapperen in de wind die ook golfjes maakt in
de Leie even buiten Gent. Ondanks de hoge hakken van haar laarzen
loopt Micheline van Hautem met gezwinde pas over het smalle pad langs
het riviertje. Hier vlakbij werd ze geboren 35 jaar geleden. Nu is
ze er slechts even op bezoek, want sinds vijf jaar is New York haar
woonplaats. Ze wijst op een rij hoge wilgen en de groene velden. "Als
je een beetje ouder wordt, ga je de natuur meer appreciëren.
De stad trouwens ook. Eigenlijk ga je alles meer appreciëren.
Ik leid twee levens, maar de balans is fantastisch. New York is een
bruisende stad. Hier is het zo heerlijk stil. Als ik een auto hoor,
kijk ik op. Hier komt nooit iemand. Ik ben niet echt een stadsmeisje
en niet echt een buitenmeisje. Ertussen in."
Kruispunt
Vijf jaar geleden verliet ze het vlakke Vlaanderland en ging naar
New York. "Ik was aan een kruispunt gekomen. Ik had geen zin
meer om in België iets op te bouwen, een relatie noch werk,
noch in de muziek. Ik ben ook een beetje voor de liefde naar New
York gegaan. Ik had er iemand leren kennen. Die liefde is nu niet
meer, maar ik ben nog steeds in New York. Het feit dat ik daar kan
leven van de muziek vind ik op zich al een prestatie. Iedere dag
kan ik me er voeden met de energie en de mogelijkheden die de stad
me geeft. Het leven dat ik daar opzuig, dat komt er uit in de concerten."
Haar muzikale carrière begon met een talentenjacht toen ze
14 jaar was. De organisatoren waren de latere makers van K3. "Het
was een heel goede ploeg. Er was iemand met goed gehoor van stemmekes.
Zo werd mijn eerste groepke geboren. Later is het uiteengevallen
wegens verschillende dromen."
Ze ging verder: zong, speelde dwarsfluit en gitaar in verschillende
bands, maar de grote doorbraak bleef uit. "We zouden een plaat
gaan maken, maar ons contact bij de platenmaatschappij kon zijn
baas niet overtuigen. Dat was in 1998. Dat was ook de tijd dat mijn
relatie met de drummer van de groep uit elkaar begon te groeien.
En mijn job bij de radio werd vervangen door een computer. Ik besloot
naar New York te gaan. Ik moest eens gaan zien wat ik waard was.
En als ik het niet deed, wilde ik er later geen spijt van hebben."
Sterfdag
Het grote succes mocht dan uitgebleven zijn, Van Hautem was niet
onopgemerkt gebleven binnen de muziekwereld. De organisatoren van
de herdenking van de twintigste sterfdag van Brel in 1998 vroegen
haar om Brel te zingen in een tournee door België, Engeland
en Schotland. In Londen kreeg ze voor haar Brel-vertolking onmiddellijk
een award. De basis voor Mich-en-Scène was gelegd. De Antwerpse
accordeonist en pianist Frederique Caelen maakte ook deel uit van
het Brel-project en op een festival in Polen ontmoette Micheline
de Nederlandse gitarist Frank en bassist Bob. Mich-en-Scène
was compleet. Ze maakten een start met een bescheiden aantal optredens
in kleine zalen. De Nijmeegse producer Wout Pennings van Bones Records
bracht in 2001 de eerst Mich-en-Scène cd met Brel songs uit.
Eurythmics
Hoe belangrijk Brel voor haar zou zijn, kon ze destijds niet bevroeden.
"Mijn grote idool was de zangeres Annie Lennox van de groep
Eurythmics. De manier waarop die op het podium stond. Heel mannelijk
van uiterlijk, en dan kwam daar een heel vrouwelijke, warme, fantastische
stem uit."
Pas toen haar eerste vertolkingen van Brel indruk maakten, ging
ze zich in hem verdiepen. "Toen ben ik pas de songs van Brel
echt gaan bestuderen. Ik kende Brel van de radio. Platen van hem
hadden we thuis niet. Ik moest het woordenboek erbij hebben, want
Brelgebruikt een Frans dat niet alledaags is. De kracht van Brel
is om alledaagse gevoelens, universeel te maken. Hoe hij de woorden
kiest is fantastisch. Hij is een dichter. De kleuren die hij gebruikt.
Ik ben vooral een fan van Brel als schrijver. Ik heb altijd mijn
Brelboek bij me." Dat blijkt een schrift te zijn waarin ze
de vertalingen van Brelliederen opschreef plus de nodige aantekeningen
. Een van haar meest favoriete Brelliederen is 'Les Marquises' waarin
Brel op een fijnzinnige wijze afrekent met de bourgeoisie waartoe
hij zelf behoorde. Voor wie het Frans niet machtig is, is het echter
lastig om de meerdere uitleg die de teksten volgens haar bevatten,
te doorgronden.
'Schuurt'
Voor Nederlandstaligen is de poëet en zanger Brel makkelijker
te horen in het in het Vlaams geschreven 'Marike': "Schúúrt
het zand over mijn land, mijn platte land, mijn Vlaanderland",
zingt Micheline. "Schuuurt", herhaalt ze en trekt haar
rechterhand in een trage, maar toch felle beweging over de linker.
"Iemand zei me eens dat 'schuurt' het mooiste woord was uit
het hele concert."
Zo vertrouwd als Micheline is met de liedjes van Brel is, over de
persoon Brel weet ze weinig. "Ik heb wel een paar boeken over
Brel gelezen, maar ik het onthoud het niet. Het blijft niet hangen.
Ik ben blijkbaar meer geïnteresseerd in zijn liedjes, de teksten
en de muziek dan in zijn leven. Dat is ook wat er van hem overblijft."
Ze bezocht wel de expositie over Brel in Brussel, samengesteld door
de dochter van Brel en zijn vrouw, ter gelegenheid van het Brel
jaar 2003 onder de titel: 'Brel - Het recht om te dromen'.
"Ik was enorm onder de indruk. Ik had echt kippenvel",
zegt Micheline. "Dat thema is voor mij actueel. Brel zegt:
tot je twintigste droom je. Daarna word je niet meer geacht te dromen.
Maar het gaat erom om je dromen te verwezenlijken. Je moet iets
hebben om van te dromen. Je moet ook geen schrik hebben om te dromen.
Dat is het grootste obstakel: uw eigen sabotage. Je moet jezelf
niet tegenhouden. Je moet geen schrik hebben om je dromen te proberen
te verwezenlijken. Ik heb altijd gedroomd om zangeres te zijn. Ik
heb altijd gezongen, in de tuin op de schommel voor de hele buurt.
Iedereen heeft mij horen dwarsfluit studeren. Uw dochter oefent
goed. En zie, ik ben er. Ik kan nu sterven. Lacht. Dat is toch niet
zoveel mensen gegeven."
'mevrouw
Brel'
Als Brel nog had geleefd? Ik weet niet hoe hij het zou vinden wat
we doen. Ik maak een eigen wereld van wat Brel creëerde."
Over hoe Brel te zingen, is voor haar nooit een vraag geweest. "Het
is gewoon zo gekomen." "Ik heb er niet zoveel over nagedacht",
voegt ze er zachtjes aan toe. Dat Brel een man was en zij een vrouw
heeft haar ook nooit belet aan zijn liederen te beginnen. "Ik
kan toch ook van een vrouw houden, van Marike." Dat er mensen
zijn die zeggen dat je van Brel af moet blijven, is niet haar zorg.
"Er zullen altijd wel mensen zijn die vinden dat je iets niet
moet doen. Ik denk liever aan alle duizenden mensen die dankzij
Mich-en-Scène het repertoire van Brel hebben leren kennen.
Dat is een goede daad."
Het verwijt dat het makkelijk scoren is met beroemde songs, wijst
ze van de hand. Evenmin beschouwt ze zich 'meisje Brel', laat staan
'mevrouw Brel'. "Ik denk dat we iets gemaakt hebben, waarvan
Brel de basis is, maar dat toch voldoende van het origineel afwijkt.
De songs zijn de basis, maar we moeten ons zelf niet wegcijferen.
We doen er tenslotte wel iets mee. Het gaat om Brel en om Mich-en-Scène.
Mich-en-Scène geeft elkaar de kans om te schijnen op het
podium. Zij mij. Ik hen. Frederique Frank, Bob Frank. Dat is echt
een gave. Een synergie te vinden. Allemaal voor hetzelfde te willen
gaan. Het repertoire van Brel neemt een even groot deel in als de
interpretatie. En dat zonder hooghartig te willen klinken. Het is
belangrijk om nederig te blijven."
|
|
In
2003 was het 25 jaar geleden dat Jacques Brel, de grootmeester van
het chanson, stierf. De lage landen herdachten hem met exposities,
een theaterproductie en Brel-wandelingen. En natuurlijk met concerten.
De Vlaamse zangeres Micheline van Hautem (1968) zong al vijf jaar
Brel van Gent tot New York. Samen met haar drie muzikanten vormde
ze Mich-en-Scène. In 2001 verscheen hun cd 'Songs of Jacques
Brel', waarvan in 2003 een update uitkwam. Maar het waren vooral
hun concerten die ook een publiek dat Brel niet kent, razend enthousiast
maakte. Na het bijwonen van een concert, ontmoette ik haar in een
café even buiten haar geboorteplaats Gent.
Van
november tot januari 2007 toert Micheline van Hautem met Egon Kracht,
Jeroen Zijlstra en Gerard van Maasakkers langs Nederlandse theaters!
Voor
een overzicht van komende concerten van Micheline van Hautem, kijk
op www.michelinemusic.com |
|
|
|