'Kalveren in de boomgaard' Leo Gestel

 foto Stadsmuseum Woerden

Een klein museum met een bijzondere collectie. Dat bewijst het Stadsmuseum Woerden te zijn met de tentoonstelling 'Kunst op Papier'. Aquarellen, gouaches, etsen, houtsneden en tekeningen in krijt, houtskool en potlood, allemaal van kunstenaars die voor kortere of langere tijd in Woerden woonden of werkten: van de de 17de-eeuwse landschapsschilder Herman van Swanevelt (1603-1655), geboren in Woerden in 1603, tot Erica Hagoort die er in 1946 werd geboren. En allemaal uit eigen collectie of die van de gemeente Woerden. ,,We hebben het beste tevoorschijn gehaald”, vertelt conservator Florence de Graaf. ,,Een deel van de werken hangt anders in de gemeentelijke kantoren, of in de depots. Het is zonde om dit werk niet te tonen voor het publiek.”
De tentoonstelling met werken van acht kunstenaars, bouwde ze op rond de ook in Woerden geboren Leo Gestel (1881-1941) die een belangrijk kunstenaar was voor de ontwikkeling van de moderne kunst in Nederland. Het Stadsmuseum heeft een opmerkelijke collectie werken van hem. ,,Hoe we daaraan zijn gekomen, is niet helemaal duidelijk”, vertelt De Graaf. ,,Ik denk dat veel ervan is geschonken door mensen uit Woerden en omgeving. Gestel is zijn hele leven regelmatig teruggekeerd naar Woerden voor bezoeken aan familie.” De collectie laat goed de ontwikkeling in het werk van Gestel zien. Zo toont de tekening 'Landweg te Bergen' uit 1912 hoe Gestel als een van de eerste Nederlandse kunstenaars onder invloed is gekomen van het kubisme. Een slingerende weg tussen bomen door, een voorstelling die hij in een gestileerde vorm tekende op groot formaat. ,,Gestel heeft de bomen als het ware in voorgevormde vormen van cirkels en ovalen gebracht”, licht De Graaf toe . ,,Tegelijkertijd is het toch heel levendig”, zegt ze, terwijl haar hand met vaart de slingerende weg volgt die ook het oog van de toeschouwer leidt. ,,Hij was een groot vakman. En hij was ook sociaal betrokken.” Dat blijkt uit een indringende tekening van stromen Belgische vluchtelingen die bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog Nederland binnenkwamen. ,,Deze tekeningen gingen naar een veiling en de opbrengst was voor de vluchtelingen”, weet De Graaf. ,,Zelf beschouwde Gestel deze tekeningen niet als belangrijke artistieke werken, maar als een documentair verslag.” Dat neemt niet weg dat het een prachtige tekening is die de misère van de vluchtelingen voelbaar maakt.
Eén van de hoogtepunten van de tentoonstelling is de aquarel 'Kalveren in boomgaard' van Gestel uit 1921. ,,Dit is uit zijn expressionistische periode. Gestel was ook heel goed in kleur.” ,,Hij schilderde een prachtig diep blauw”, wijst De Graaf op het kalf in het midden van de compositie. Als je goed kijkt, zie je inderdaad prachtige, kleine kleurverschillen in de huid van de kalveren. Met diezelfde nuances, maar met een veel heftiger expressie schilderde Gestel in 1932 drie koppen van boeren uit de buurt van Blaricum. De Graaf: ,,Het zijn rauwe voorstellingen. Alles in de gezichten heeft Gestel geprononceerd, die uitgerekte nekken; de ogen. Dit zijn niet de vrolijkste schilderijen. Wel indringend.” Dat Gestel niettemin een heel bescheiden start maakte als kunstenaar, laat de tentoonstelling ook zien. Op een bescheiden plek bij de trap naar boven, hangt zijn tekening van een vrouw in klederdracht. ,,Hij was toen net van de academie af en ging dit soort onderwerpen tekenen, nog helemaal in de stijl van de academie. Het is leuk om te zien dat hij dan dus nog duidelijk zoekt naar hoe hij zal gaan werken.”
Gestel is niet de enige beroemdheid op deze tentoonstelling. Ook Herman van Swanevelt is er bij met zijn prachtige tekening van een landschap in Italiaanse sfeer. En Cornelis Vreedenburgh met een aquarel die het Stadsmuseum onlangs heeft verworven. De Graaf is echter ook trots op de houtdrukken van de weinig bekende Reinier Snapper (1907-1988). Het zijn met vaart en oog voor veel details gemaakte houtdrukken van Amsterdamse grachten en van platbodems. Op afstand zie je een prachtige weerspiegeling van licht in het water. Dichtbij is het een wirwar van vlekken, lijnen en niet te duiden vormen. ,,Dit is een ontdekking”, constateert De Graaf enthousiast.