Gouds plateel in nieuwe opstelling

Jarenlang was de grote collectie Gouds plateel te zien in Museum de Moriaan aan de Westhaven, maar sinds kort heeft al het plateel een plek gekregen in museumgoudA, Achter de Kerk 14. De grote zolder, waar voorheen schilderijen uit de zeventiende eeuw hingen, is het nieuwe domein van het plateel. Was het in de Moriaan verdeeld over verschillende etages en zaaltjes, nu kun je de hele collectie in één oogopslag overzien. Langs de lengtewand van de zaal is een groot podium gemaakt waarop het plateel staat uitgestald. Aan de andere kant staan nog zes vitrinekasten met o.a. serviezen. Omdat informatiebordjes ontbreken, word je uitgenodigd vooral zelf te kijken. Wil je toch achtergronden weten, dan is er een paper beschikbaar dat van elk stuk vermeldt het jaartal, de ontwerper en uit welke plateelbakkerij het komt.

Op het eerste gezicht zijn plateel en hedendaagse kunst heel verschillende zaken. Toch blijken er meer overeenkomsten dan gedacht. Dat toont de tentoonstelling Combinatie I in museumgoudA. Daarin zijn vijftien combinaties gemaakt van vazen, schalen en plastieken uit de Goudse plateelhistorie met hedendaags kunstwerken. Directeur Ranti Tjan: ,,Onze collecties kunstnijverheid en beeldende kunst hebben op het eerste oog weinig met elkaar te maken. Door nu toch die collecties te combineren, ga je met andere ogen kijken naar wat we al kennen.” Zo blijkt de bekende dekselvaas van Jaap Gidding gemaakt bij de Kunstaardewerkfabriek Regina voor het Nederlands Paviljoen op de Wereldtentoonstelling in Parijs 1925, ineens een pedant te hebben in een schilderij van Gabriëlle van de Laak uit 1987. Beiden werkten met een abstract gekleurd motief met ronde en scherpe lijnen. Conservator Hans Vogels die de combinaties bij elkaar zocht, wijst op de technische overeenkomst: ,,Van de Laak prepareert haar doek zorgvuldig. Ze brengt eerst een dikke laag kalk aan, waardoor het doek zich bijna als aardewerk gaat gedragen. Ze bouwt de intensiteit van de kleur op door laag over laag te schilderen. Gidding was de eerste die in de plateelindustrie ging werken met sjablonen. Daardoor zijn die scherpe randen ontstaan.”
Alle combinaties zijn bedacht door Vogels op één uitzondering na. ,,Van Arjanne van der Spek wist ik dat zij haar beeld had gemaakt naar aanleiding van een plateelpendule op een schouw die ze zag en waaroverheen uitgebloeide amaryllissen lagen”, vertelt Van der Spek. ,,Zo’n pendule heb ik er nu naast gezet, maar gek genoeg vinden mensen dit de minste combinatie.” Wellicht omdat het met gips, ijzerdraad en hout gemaakte beeld veel groffer oogt dan de sierlijke pendule van fraai geglazuurd plateel. Daarentegen staan verrassend dicht bij elkaar e twee vazen van Jan van Schaik gemaakt rond 1950, en het schilderij ‘Goud en Purper’ van Bieke Drost. Beide kunstwerken vallen op door de glans van metaal tegen een warme achtergrond van dieppaars. Vogels: ,,In de oorlog toen er nauwelijks sieraardewerk werd gemaakt, had Van Schaik geëxperimenteerd met glazuur met metaal erin. Hij wilde die metaalglans realiseren. En dat probeert Drost ook.”
Heel wat minder duidelijk is de combinatie van de lampenvoetvoet met decor ‘IJsselstroom’ uit 1918 en het schilderij ‘Pension Lage Gouwe’ uit 1977 van Peter Blokhuis, dat een beeld geeft van een keuken annex badkamer in een pension voor ‘gastarbeiders’ zoals dat toen heette. ,,Het lijkt heel verschillend, maar de losse manier van schilderen is in beide werken gelijk”, licht Vogels toe. ,,Dat zie je vooral hier in de tegels”, wijst hij op het schilderij. Hoewel Vogels nooit eerder een tentoonstelling met deze combinaties maakte, ontdekte hij dat met het plateel als uitgangspunt er volop mogelijkheden zijn om interessante combinaties te maken. ,,Na Combinatie I komt volgend jaar Combinatie II en misschien ook nog wel III.”

Combinatie I
Plateel met moderne kunst
Te zien tot 14 januari 2008 in museumgoudA, Achter de kerk 14, Gouda
Meer info: www.museumgoudA.nl